The secret speech that changed world history: N. Khrushchev for Stalin, Feb. 1956

www.theguardian.com/world/2006/feb/26/russia.theobserver

Advertisements

Ελληνοτουρκική Ένταση, Φεβρουάριος 2018

Εξοργιζόμαστε με τις ενέργειες της Τουρκίας στη Θράκη, στο Αιγαίο, στην Κύπρο και αλλού γιατί “κάνει ότι θέλει, χωρίς να λαμβάνει υπόψη της το Διεθνές Δίκαιο, γιατί ενεργεί σαν κοινός παραβάτης του νόμου, σαν παράνομος”. Θυμώνουμε με τον Ο.Η.Ε., με τις Η.Π.Α., με την Ε.Ε. και με τη Ρωσία (η αλήθεια είναι όχι και τόσο πολύ με την τελευταία), γιατί δεν την πιέζουν και δεν την επαναφέρουν στην τάξη. Μας πνίγει το δίκιο. Κακώς.

Αυτή η κατάσταση δεν προέκυψε σήμερα. Συνεχίζεται με αυξομειούμενη ένταση από τη δεκαετία του 1950. Μόνο που τα τελευταία χρόνια έχει πάρει επικίνδυνες διαστάσεις λόγω του χαρακτήρα του Ρ. Τ. Ερτογάν, της επιθετικής πολιτικής που εφαρμόζει, της κατάρρευσης της Ελληνικής οικονομίας, της ανυποληψίας στην οποία περιήλθε το Ελληνικό κράτος και, τέλος, της παραμέλησης των Ε.Δ.

Σε ότι αφορά τις σχέσεις Κύπρου–Τουρκίας και Ελλάδας–Τουρκίας, τα προβλήματα πηγάζουν και από διαφορετική (έστω σκόπιμα διαστρεβλωμένη εκ μέρους της Τουρκίας) ερμηνεία του Διεθνούς Δικαίου. Έχουμε πάντα απόλυτο δίκιο; Πιστεύω πως όχι. Ας σκεφτούμε μόνο την επιμονή μας στο πρωτοφανές: 6 ν.μ. χωρικά ύδατα, 10 ν.μ. εθνικός εναέριος χώρος.

Βεβαίως, όλοι (τουλάχιστον οι κυβερνήσεις Κύπρου και Ελλάδας) θα έπρεπε να γνωρίζουν τι είναι το Διεθνές Δίκαιο και ποιες οι δυνατότητες εφαρμογής και επιβολής του.

Στο εσωτερικό ενός κράτους δικαίου το «Δίκαιο» νομοθετείται από τη Βουλή, εφαρμόζεται από την κυβέρνηση, ελέγχεται από τα δικαστήρια και επιβάλλεται από την αστυνομία. Η αλήθεια (και ο φυσικός νόμος) είναι ότι ο δυνατός πάντοτε επιζητά να επιβάλει τη θέληση του και θα το κάνει αν δεν βρει αντίσταση. Μπορεί ο δυνατός να επηρεάζει περισσότερο από τον αδύνατο τους νομοθέτες επιδιώκοντας τη διαμόρφωση του Νόμου με τρόπο που να εξυπηρετεί τα δικά του συμφέροντα, όμως από τη στιγμή που ο Νόμος θα τεθεί σε ισχύ, συνήθως προστατεύει τον αδύνατο, γιατί ο τελευταίος αναγκάζεται (περισσότερο από το δυνατό) να προσαρμόσει ανάλογα τη δράση του. Ο αδύνατος, από το Νόμο επιζητά τη δικαίωση που του αρνείται ο δυνατός.

Στο διεθνές επίπεδο, η βασική αδυναμία του Διεθνούς Δικαίου είναι ότι δεν υπάρχει μόνιμος φορέας επιβολής του, αφού ακόμα και σχετικές ομόφωνες αποφάσεις του Σ.Α. του Ο.Η.Ε. δεν είναι σίγουρο ότι θα εφαρμοστούν. Πόσω μάλλον αποφάσεις διεθνών δικαστηρίων. Δεν υπάρχει μόνιμη «Διεθνής Αστυνομία» με την απαραίτητη εξουσία και ισχύ. Φαίνεται ότι αυτή την πραγματικότητα ακόμα δεν την έχουμε κατανοήσει ώστε να την αποδεχτούμε και να προσαρμόσουμε ανάλογα τις κινήσεις μας.

Επομένως, εάν ο αδύνατος δεν μπορεί να διαπραγματευθεί απ’ ευθείας με τον ισχυρό και να καταλήξει σε μια αποδεκτή συμφωνία, ούτε μπορεί να τον πιέσει να υποχωρήσει εκμεταλλευόμενος φιλίες και συμμαχίες (που ούτως ή άλλως ποτέ δεν είναι μόνιμες, πέραν του γεγονότος ότι ο βαθμός της όποιας υποστήριξης εξαρτάται πάντοτε από ανταλλάγματα), το αμέσως επόμενο βήμα είναι να επιδιώξει να εξασφαλίσει ότι η θέση του στηρίζεται στέρεα στο Διεθνές Δίκαιο. Αυτό, καλό είναι να γίνει επίσημα με απόφαση διεθνούς δικαστηρίου (ακόμα και κατόπιν μονομερούς προσφυγής, όπως έκαναν οι Φιλιππίνες εναντίον της Κίνας στην αντιπαράθεση τους για τις ζώνες της Νότιας Σινικής Θάλασσας) και όχι μόνο με εκμαίευση δηλώσεων συμπαράστασης από ισχυρούς ή και λιγότερο ισχυρούς φίλους και συμμάχους.

Από εκεί και πέρα, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός της απουσίας εξουσίας και δύναμης επιβολής του Διεθνούς Δικαίου, θα πρέπει με κάθε θυσία να ενισχυθούν οι Ε.Δ. με τρόπο που να καταστούν πραγματικά «επικίνδυνος» αντίπαλος – αναφέρομαι ειδικά στην Ελλάδα.

Οι κραυγές περί υπεροχής της Ελληνικής ψυχής η οποία θα κατανικήσει τον όποιο αντίπαλο, οι επικλήσεις αρχαιοελληνικών παιάνων, οι ηρωικές αναφορές του Υπουργού Άμυνας, που υποτίθεται τονώνουν το ηθικό και άλλες μεγαλοστομίες, στην πραγματικότητα το μόνο που πετυχαίνουν είναι να σκεπάσουν τις αδυναμίες και να παρακάμψουν ευσχήμως το πρώτιστο καθήκον του κράτους που είναι να εξασφαλίσει την εξωτερική ασφάλεια και εθνική ακεραιότητα της χώρας μέσω και της ενίσχυσης των Ε.Δ. με τρόπο που να μπορούν να ανταποκριθούν πειστικά στις προκλήσεις που θέτει καθημερινά ο αντίπαλος. Ο Λέον Τρότσκυ (φέρεται να) έθεσε πολύ παραστατικά αυτή την ανάγκη λέγοντας: “You may not be interested in war, but war is interested in you”.

Και επειδή πολλές φορές η όποια αμυντική στάση θεωρείται ως προδοσία ή το λιγότερο δειλία, καλό είναι να γνωρίζουμε ότι ακόμα και ο μεγαλύτερος πυγμάχος όλων των εποχών, δεν φημιζόταν τόσο για την επιθετική του τακτική και τα ισχυρά του χτυπήματα όσο για την ικανότητά του να αποφεύγει τον αντίπαλο, μέχρι να βρει την κατάλληλη ευκαιρία να επιτεθεί.

Η Φυσική Διαμόρφωση των Χωρών ως στοιχείο Θαλάσσιας Ισχύος: A. T. MAHAN

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΙΑΣ ΙΣΧΥΟΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ

1660 – 1783

A. T. MAHAN

ΚEΦΑΛΑΙΟ Ι

ΕΞΕΤΑΣΗ ΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΙΑΣ ΙΣΧΥΟΣ

ΙΙ. Η Φυσική Διαμόρφωση [της χώρας]

Τα ιδιόμορφα χαρακτηριστικά των ακτών του Κόλπου [του Μεξικού] στα οποία μόλις αναφερθήκαμε, υπάγονται κανονικά κάτω από τον τίτλο «Φυσική Διαμόρφωση» μιας χώρας, η οποία βρίσκεται στη δεύτερη θέση των συνθηκών/στοιχείων που θα εξετάσουμε, τα οποία επηρεάζουν την ανάπτυξη της θαλάσσιας ισχύος.

Οι θαλάσσιες ακτές μιας χώρας αποτελούν ένα από τα σύνορα της. Όσο πιο εύκολη είναι η πρόσβαση μέσω των συνόρων προς την εκείθεν περιοχή, στην περίπτωση αυτή προς τη θάλασσα, τόσο μεγαλύτερη θα είναι η τάση των ανθρώπων να επικοινωνήσουν με τον υπόλοιπο κόσμο διά μέσου της θάλασσας. Αν φανταστούμε μια χώρα η οποία έχει μεγάλη ακτογραμμή αλλά δεν διαθέτει έστω και ένα λιμάνι, τότε αυτή η χώρα δεν θα μπορεί να έχει δικό της θαλάσσιο εμπόριο, ούτε ναυτιλία, ούτε πολεμικό ναυτικό. Αυτή ήταν, πρακτικά, η περίπτωση του Βελγίου όταν αποτελούσε Ισπανική και Αυστριακή επαρχία. Το 1648, οι Ολλανδοί απαίτησαν και πέτυχαν να συμπεριληφθεί στους όρους της συνθήκης ειρήνης που υπέγραψαν μετά από έναν επιτυχημένο πόλεμο, η απαγόρευση του θαλάσσιου εμπορίου στον ποταμό Scheldt. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να κλείσει το λιμάνι της Αμβέρσας και να μεταφερθεί το θαλάσσιο εμπόριο του Βελγίου στην Ολλανδία. Έτσι, οι Ισπανικές Κάτω Χώρες [το σημερινό Βέλγιο] έπαψαν να αποτελούν θαλάσσια Δύναμη.

Τα πολλά και μεγάλου βάθους λιμάνια αποτελούν πηγή δύναμης και πλούτου. Αυτό ισχύει διπλά εάν βρίσκονται στις εκβολές πλωτών ποταμών, οπότε διευκολύνεται η συγκέντρωση σ’ αυτά του εσωτερικού εμπορίου μια χώρας. Όμως, ακριβώς λόγω της εύκολης προσβασιμότητάς τους, μετατρέπονται σε πηγή αδυναμίας κατά τον πόλεμο αν δεν οχυρωθούν σωστά. Το 1667 οι Ολλανδοί δεν συνάντησαν μεγάλες δυσκολίες για να εισχωρήσουν στον Τάμεση και να κάψουν μεγάλο μέρος του Αγγλικού ναυτικού, που βρισκόταν σε απόσταση οπτικής επαφής από το Λονδίνο. Από την άλλη, λίγα χρόνια αργότερα, οι ενωμένοι στόλοι της Αγγλίας και της Γαλλίας, επιχειρώντας απόβαση στην Ολλανδία δεν τα κατάφεραν τόσο λόγω των δυσκολιών που παρουσίαζε η ακτή όσο και λόγω του θάρρους που επέδειξε ο Ολλανδικός στόλος. Το 1778 το λιμάνι της Νέας Υόρκης και μαζί μ’ αυτό ο αδιαμφισβήτητος έλεγχος του ποταμού Hudson θα είχε χαθεί για τους Άγγλους, οι οποίοι βρέθηκαν σε μειονεκτική θέση, αν δεν δίσταζε ο Γάλλος ναύαρχος. Με τον έλεγχό του, η Νέα Αγγλία θα αποκαθιστούσε στενή και ασφαλή επικοινωνία με τη Νέα Υόρκη, το New Jersey και την Pennsylvania. Ένα τέτοιο χτύπημα, που θα ακολουθούσε σε τόσο σύντομο χρόνο την καταστροφή στο Burgoyne που έγινε την προηγούμενη χρονιά, πιθανώς να υποχρέωνε τους Άγγλους να συνθηκολογήσουν νωρίτερα. Ο Μισισιπής αποτελεί μεγάλη πηγή πλούτου και δύναμης για τις ΗΠΑ. Όμως, οι ανεπαρκείς οχυρώσεις του στομίου του και ο μεγάλος αριθμός των παραποτάμων του που εισχωρούν στην ενδοχώρα, τον κατέστησαν τρωτό σημείο και πηγή καταστροφής για τη Νότια Συνομοσπονδία. Τέλος, το 1884, η κατάληψη του Chesapeake και η καταστροφή της Washington μας έδωσαν ένα καλό μάθημα των κινδύνων που ενυπάρχουν ακόμα και στους μεγάλης κυκλοφορίας πλωτούς ποταμούς, όταν οι προσβάσεις τους είναι ανεπαρκώς προστατευμένες. Κι αυτό αποτελεί ένα μάθημα που ενώ είναι αρκετά πρόσφατο ώστε εύκολα το θυμόμαστε, εν τούτοις, κρίνοντας από την παρούσα κατάσταση των επάκτιων αμυντικών μας έργων, φαίνεται πως ακόμα πιο εύκολα το έχουμε ξεχάσει. Ούτε πρέπει να μας περάσει από το μυαλό ότι οι συνθήκες έχουν αλλάξει. Οι επί μέρους καταστάσεις και οι λεπτομέρειες της επίθεσης και της άμυνας έχουν τροποποιηθεί τις μέρες μας, όπως συνέβη και στο παρελθόν, όμως, οι βασικές συνθήκες παραμένουν οι ίδιες.

Πριν, αλλά και κατά τη διάρκεια των μεγάλων Ναπολεόντειων πολέμων η Γαλλία δεν διέθετε λιμάνια κατάλληλα για ελλιμενισμό πλοίων της γραμμής μάχης ανατολικά της Brest. Αυτό αποτελούσε ένα τεράστιο πλεονέκτημα για την Αγγλία, η οποία στην ίδια περιοχή διέθετε δύο μεγάλους ναυστάθμους, στο Plymouth και στο Portsmouth, εκτός από άλλα μικρότερα λιμάνια καταφυγής και ανεφοδιασμού των πλοίων της. Αυτό το μειονέκτημα της φυσικής διαμόρφωσης της Γαλλικής ακτογραμμής σε εκείνη την περιοχή, έχει έκτοτε αποκατασταθεί με τα λιμενικά έργα που έγιναν στο Cherbourg.

Εκτός από το περίγραμμα των ακτών, που επιτρέπει την εύκολη πρόσβαση προς τη θάλασσα, υπάρχουν και άλλες φυσικές συνθήκες που οδηγούν τους ανθρώπους προς τη θάλασσα ή τους αποτρέπουν από αυτήν. Παρ’ όλο που η Γαλλία δεν διέθετε στρατιωτικά λιμάνια [ναυστάθμους] στη Μάγχη, εν τούτοις διέθετε τόσο εκεί όσο και στον Ατλαντικό αλλά και στη Μεσόγειο, εξαιρετικά λιμάνια, σε πολύ καλές θέσεις για την εξυπηρέτηση του εξωτερικού της εμπορίου, καθώς επίσης και στις εκβολές των μεγάλων ποταμών, που διευκόλυναν την κυκλοφορία [του εμπορίου] στο εσωτερικό. Όμως, όταν ο Richelieu έδωσε τέλος στον εμφύλιο πόλεμο, οι Γάλλοι δεν ξανοίχτηκαν στις θάλασσες με τον ίδιο ζήλο και επιτυχία που το έκαναν οι Άγγλοι και οι Ολλανδοί. Ένας βασικός λόγος γι’ αυτό βρίσκεται λογικά στις φυσικές συνθήκες οι οποίες κατέστησαν τη Γαλλία μια ευχάριστη χώρα, με θελκτικό κλίμα, η οποία παρήγαγε περισσότερα από όσα χρειαζόταν ο λαός της. Αντιθέτως, η Φύση δεν προίκισε την Αγγλία με πολλά ¨δώρα¨ και μέχρι που αναπτύχθηκε η βιομηχανία της, είχε πολύ λίγα αγαθά προς εξαγωγή. Οι πολλές ανάγκες τους σε συνδυασμό με την ακούραστη δραστηριότητα και άλλες συνθήκες που ευνοούσαν τη θαλάσσια επιχειρηματικότητα, οδήγησε τους Άγγλους στο εξωτερικό. Και εκεί στην ξενιτιά ανακάλυψαν χώρες πιο ευχάριστες και πλουσιότερες από τη δική τους. Οι ανάγκες και η ευρηματικότητά τους, τους έκαναν εμπόρους και αποικιστές και ακολούθως βιοτέχνες/βιομήχανους και παραγωγούς. Και ο αναπόφευκτος κρίκος που ενώνει την παραγωγή με τις αποικίες είναι η ναυτιλία. Έτσι, μεγεθύνθηκε η θαλάσσια ισχύς τους. Όμως, ενώ η Αγγλία προσελκύστηκε στη θάλασσα, η Ολλανδία οδηγήθηκε αναγκαστικά σ’ αυτήν. Χωρίς τη θάλασσα η Αγγλία θα μαράζωνε, η Ολλανδία όμως θα πέθαινε. Στο ζενίθ της μεγαλοσύνης της, όταν αποτελούσε έναν από τους κύριους παράγοντες της Ευρωπαϊκής πολιτικής, ένας εξέχων Ολλανδός, εκτίμησε ότι το έδαφος της Ολλανδίας δεν θα μπορούσε να θρέψει περισσότερους από το 1/8 των κατοίκων της. Οι Ολλανδοί βιοτέχνες/βιομήχανοι ήταν πολλοί και σημαντικοί εκείνη την εποχή αλλά η αύξηση του αριθμού τους έγινε πολύ αργότερα από την αύξηση του ενδιαφέροντος για τη ναυτιλία. Η πενία του εδάφους και η εκτεθειμένες ακτές οδήγησαν αρχικά τους Ολλανδούς στην αλιεία. Ακολούθως, η ανακάλυψη μεθόδων να παστώνουν τα ψάρια τους επίτρεψε τόσο να τα εξάγουν όσο και να τα καταναλώνουν στο εσωτερικό, κάτι που αποτέλεσε το θεμέλιο λίθο του πλούτου τους. Έτσι οι Ολλανδοί έγιναν έμποροι σε μια εποχή που οι Ιταλικές δημοκρατίες, κάτω από την πίεση της Τουρκίας και την ανακάλυψη του θαλάσσιου δρόμου γύρω από το Ακ. της Καλής Ελπίδας, άρχισαν να φθίνουν, με αποτέλεσμα να κληρονομήσουν το εκτεταμένο Ιταλικό εμπόριο της Εγγύς Ανατολής. Ευνοημένοι επιπλέον από τη γεωγραφική τους θέση, καθ’ ότι βρίσκονταν στο μέσο μεταξύ της Βαλτικής, της Γαλλίας και της Μεσογείου και στο στόμιο των ποταμών της Γερμανίας, γρήγορα απορρόφησαν σχεδόν ολόκληρο τον όγκο του μεταφορικού εμπορίου της Ευρώπης. Πριν κάτι παραπάνω από 200 χρόνια, το σιτάρι και τα ναυτικά εφόδια της Βαλτικής, το εμπόριο της Ισπανίας με τις αποικίες της στο Νέο Κόσμο, τα κρασιά της Γαλλίας και το παράκτιο εμπόριό της, μεταφέρονταν με Ολλανδικά πλοία. Ακόμα και αρκετά μεγάλος όγκος του Αγγλικού εμπορίου μεταφερόταν με Ολλανδικά πλοία. Βεβαίως δεν θα πρέπει να συμπεράνει κανείς ότι όλη αυτή η ευμάρεια οφειλόταν αποκλειστικά στην πενία των φυσικών πόρων της Ολλανδίας. Τίποτε δεν αναπτύσσεται από το μηδέν. Η αλήθεια είναι ότι η ενδεής θέση των Ολλανδών τους οδήγησε αρχικά στη θάλασσα. Από εκεί, λόγω των επιδόσεών και δεξιοτήτων τους στη ναυτιλιακή επιχειρηματικότητα και του μεγέθους των στόλων τους, ήταν σε θέση να επωφεληθούν από την ξαφνική ανάπτυξη του εμπορίου και από το πνεύμα των εξερευνήσεων, που ακολούθησε την ανακάλυψη της Αμερικής και του θαλάσσιου δρόμου γύρω από το Ακ. της Καλής Ελπίδας. Υπήρξαν κι άλλοι λόγοι που συνεισέφεραν σ’ αυτή την ανάπτυξη, όμως η όλη τους ευημερία βασίστηκε στη θαλάσσια ισχύ τους την οποία γέννησε η πενία τους. Τα τρόφιμα, τα ρούχα, τις πρώτες ύλες για τη βιοτεχνία τους, ακόμα και την ξυλεία και την κάνναβη που ήταν απαραίτητα υλικά για την κατασκευή και τον εξαρτισμό πλοίων (σημειώνεται ότι ναυπηγούσαν τόσα πλοία όσα όλη η υπόλοιπη Ευρώπη) τα εισήγαγαν. Και όταν ένας καταστροφικός πόλεμος με την Αγγλία, το 1653 – 54, κράτησε 18 μήνες, κατά τον οποίο διακόπηκαν οι ναυτιλιακές εμπορικές τους επιχειρήσεις, λέγεται ότι «οι πηγές των εσόδων που διατηρούσαν ανέκαθεν τον πλούτο του Κράτους, όπως είναι η αλιεία και το εμπόριο, σχεδόν στέγνωσαν. Μαγαζιά έκλεισαν, οι δουλειές σταμάτησαν. Το λιμάνι Zuyder Zee μετατράπηκε σε ένα δάσος από κατάρτια. Η χώρα γέμισε ζητιάνους. Οι δρόμοι χορτάριασαν και στο Άμστερνταμ 1,500 σπίτια έμειναν ξενοίκιαστα.» Μόνο μια ταπεινωτική ειρήνη τους έσωσε από την καταστροφή.

Αυτό το λυπηρό αποτέλεσμα δείχνει την αδυναμία μιας χώρας όταν ο διεθνής της ρόλος εξαρτάται αποκλειστικά από πόρους που είναι αναγκασμένη να εισάγει [και όχι δικούς της]. Με μεγάλες αφαιρέσεις [εκπτώσεις], που οφείλονται σε διαφορετικές συνθήκες που δεν χρειάζεται να αναφερθούν εδώ, η περίπτωση της Ολλανδίας την εποχή εκείνη παρουσιάζει μεγάλες ομοιότητες με τη σημερινή κατάσταση της Μεγάλης Βρετανίας. Και είναι αληθινοί προφήτες, αν και φαίνεται πως δεν απολαμβάνουν μεγάλης αναγνώρισης στη χώρα τους, αυτοί που προειδοποιούν ότι η συνέχιση της ευημερίας της [Μ. Βρετανίας] στο εσωτερικό εξαρτάται κυρίως από τη διατήρηση της ισχύος της στο εξωτερικό. Οι άνθρωποι μπορεί να δυσαρεστηθούν από την έλλειψη πολιτικών προνομίων, αλλά θα νιώσουν πολύ πιο άβολα αν δεν έχουν ψωμί να φάνε. Έχει ενδιαφέρον για τους Αμερικάνους να σημειώσουμε ότι οι επιπτώσεις που είχαν στη θαλάσσια Δύναμη της Γαλλίας το ευχάριστο περιβάλλον και ο πλούτος της Γαλλικής γης, επαναλαμβάνονται στις ΗΠΑ. Αρχικά, οι προπάτορές μας κατείχαν μια στενή λουρίδα γης κοντά στην ακτή, εύφορη κατά τόπους αν και πολύ λίγο αξιοποιημένη, με πολλά λιμάνια και κοντινούς πλούσιους ψαρότοπους. Αυτές οι φυσικές συνθήκες συνδυάστηκαν με μια έμφυτη αγάπη για τη θάλασσα, που πήγαζε από τον παλμό του Αγγλικού αίματος που ακόμα κτυπούσε στις φλέβες των Αμερικανών, διατήρησε ζωντανές όλες εκείνες τις κλίσεις και επιδιώξεις από τις οποίες εξαρτάται μια υγιής θαλάσσια Δύναμη. Σχεδόν όλες οι αρχικές αποικίες [στο έδαφος των ΗΠΑ] βρίσκονταν στις ακτές ή σε κάποιον από τους μεγάλους ποταμούς τους. Όλες οι εξαγωγές και εισαγωγές κατευθύνονταν προς τη μία ακτή. Το ενδιαφέρον για τη θάλασσα και η κατανόηση του ρόλου που έπαιζε για τη δημόσια ευημερία εξαπλώθηκε εύκολα και πλατιά. Επιπρόσθετα, επίδρασε και ένα κίνητρο ακόμα πιο ισχυρό από το δημόσιο συμφέρον: η αφθονία των υλικών που απαιτούνταν για την κατασκευή πλοίων και οι σχετικά λίγες δυνατότητες άλλων επενδύσεων κατέστησαν τη ναυτιλία προσοδοφόρο ιδιωτικό συμφέρον. Το πόσο διαφορετικές είναι οι σημερινές συνθήκες όλοι το γνωρίζουν. Το κέντρο της δύναμης δεν βρίσκεται πια στις ακτές. Βιβλία και εφημερίδες συναγωνίζονται μεταξύ τους περιγράφοντας την εκπληκτική ανάπτυξη και τα ακόμα ανεκμετάλλευτα πλούτη της ενδοχώρας. Το κεφάλαιο βρίσκει εκεί τις πιο προσοδοφόρες επενδύσεις και η εργασία τις μεγαλύτερες ευκαιρίες. Τα σύνορα έχουν παραμεληθεί και είναι πολιτικά αδύναμα. Ο Κόλπος του Μεξικού και οι ακτές του Ειρηνικού επίσης παραμελήθηκαν, όπως και οι ακτές του Ατλαντικού σε σύγκριση με την Κοιλάδα του Μισισιπή. Όταν έρθει η μέρα που η ναυτιλία θα γίνει και πάλι κερδοφόρα, όταν διαπιστωθεί ότι τα τρία θαλάσσια σύνορα [εννοεί τον Ειρηνικό, τον Ατλαντικό και τον Κόλπο του Μεξικού] δεν είναι μόνο αδύναμα από στρατιωτικής πλευράς αλλά και φτωχότερα λόγω έλλειψης εθνικής ναυτιλίας, τότε οι ενωμένες προσπάθειες [των Αμερικανών] μπορεί να βοηθήσουν να επανατεθούν τα θεμέλια της θαλάσσιας ισχύος μας. Μέχρι τότε, αυτοί που παρακολουθούν τους περιορισμούς που η έλλειψη θαλάσσιας ισχύος επέβαλε στην εξέλιξη της Γαλλίας δικαιολογούνται να διαμαρτύρονται ότι και η δική τους πατρίδα έχει οδηγηθεί, λόγω ενός παρόμοιου πλεονάσματος του εγχώριου πλούτου, στην ίδια παραμέληση αυτού του μεγάλου ¨εργαλείου¨ [της θαλάσσιας ισχύος].

Μεταξύ των φυσικών συνθηκών που έχουν μεγάλη επίδραση [στη θαλάσσια ισχύ] μπορεί να αναφερθεί η περίπτωση αυτών της Ιταλίας, – που είναι μια επιμήκης χερσόνησος, που διατρέχεται από μια κεντρική ορεινή περιοχή η οποία τη διαιρεί σε δύο στενές λωρίδες, κατά μήκος των οποίων εκτείνονται αναγκαστικά οι δρόμοι που ενώνουν τα διάφορα λιμάνια της. Μόνο ο απόλυτος έλεγχος της θάλασσας μπορεί να εξασφαλίσει πλήρως τις υπόψη επικοινωνίες, μια και είναι αδύνατο να γνωρίζουμε εκ των προτέρων σε πιο ακριβώς σημείο θα επιλέξει να κτυπήσει ο εχθρός που θα καταφθάσει από μια θαλάσσια περιοχή πέραν του ορίζοντος. Ακόμα όμως και σ’ αυτή την περίπτωση, εάν διαθέτουμε μια ναυτική δύναμη ικανοποιητικής ισχύος κεντρικά διατεταγμένη, θα έχουμε πολλές ελπίδες να προσβάλουμε τον εχθρικό στόλο, ο οποίος συνιστά ταυτόχρονα τη βάση και τις γραμμές επικοινωνιών του εχθρού, πριν μας προκαλέσει σοβαρές ζημιές. Η επιμήκης και στενή χερσόνησος της Florida, με το Key West στο Νότιο άκρο της, αν και επίπεδη και αραιοκατοικημένη, παρουσιάζει σε μια πρώτη ματιά όμοιες συνθήκες με αυτές της Ιταλίας. Οι ομοιότητες μπορεί να είναι επιπόλαιες, φαίνεται όμως πιθανόν ότι στην περίπτωση που το κύριο θέατρο επιχειρήσεων θα ήταν ο Κόλπος του Μεξικού, οι χερσαίες επικοινωνίες μέχρι το άκρο της χερσονήσου θα μετατρέπονταν σε στόχο και θα υπόκειντο σε επίθεση.

Όταν η θάλασσα όχι μόνο οριοθετεί ή περικλείει αλλά και διαχωρίζει μια χώρα σε δύο ή περισσότερα τμήματα, ο έλεγχός της δεν είναι μόνο επιθυμητός αλλά ζωτικά αναγκαίος. Μια τέτοια φυσική γεωγραφική κατάσταση είτε γεννά και ενισχύει τη θαλάσσια ισχύ, είτε καθιστά τη χώρα ανίσχυρη. Τέτοια είναι η κατάσταση του σημερινού Βασιλείου της Ιταλίας, αναφορικά με τα νησιά της Σαρδηνίας και της Σικελίας. Και εξ αυτής της πραγματικότητας φαίνεται να προέρχεται η δραστήρια και έξυπνη προσπάθεια να δημιουργήσει πολεμικό ναυτικό, παρ’ όλη τη νεότητα και την οικονομική αδυναμία του Ιταλικού κράτους. Έχουν ακόμα ισχυριστεί ότι με ένα πολεμικό ναυτικό αναμφισβήτητα υπέρτερο του εχθρού της, η Ιταλία θα μπορούσε να βασίσει την ισχύ της καλύτερα στα νησιά της παρά στην Ιταλική χερσόνησο. Κι αυτό γιατί η ανασφάλεια των χερσαίων γραμμών επικοινωνιών στη χερσόνησο, που προαναφέρθηκε, θα προκαλούσε σοβαρά προβλήματα σε ένα στρατό εισβολής εάν βρισκόταν περικυκλωμένος από εχθρικό λαό και συγχρόνως απειλούνταν από τη θάλασσα.

Η Θάλασσα της Ιρλανδίας, που διαχωρίζει τις Βρετανικές Νήσους, μοιάζει περισσότερο με ποτάμι παρά με πραγματική θάλασσα. Η ιστορία έχει δείξει τους κινδύνους που αντιπροσωπεύει για το Ηνωμένο Βασίλειο. Την εποχή του Louis XIV, όταν το Γαλλικό ναυτικό ήταν σχεδόν ίσο με τα ναυτικά των Άγγλων και των Ολλανδών μαζί, η Ιρλανδία, η οποία είχε περάσει σχεδόν πλήρως υπό τον έλεγχο των ντόπιων κατοίκων και των Γάλλων, συνιστούσε πηγή σοβαρών απειλών. Παρ’ όλ’ αυτά η Θάλασσα της Ιρλανδίας αποτελούσε μάλλον κίνδυνο για τους Άγγλους – αδύναμο σημείο στις επικοινωνίες τους – παρά πλεονέκτημα για τους Γάλλους. Οι τελευταίοι δεν ριψοκινδύνευαν να στείλουν τα πλοία της γραμμής μάχης στην υπόψη στενή θάλασσα. Οι εκστρατείες που είχαν σκοπό απόβαση σε Αγγλικό έδαφος, κατευθύνονταν στα λιμάνια της Αγγλίας που βρίσκονταν στις νότιες και τις δυτικές της ακτές. Την κρίσιμη στιγμή ο μεγάλος Γαλλικός στόλος στάλθηκε στις νότιες ακτές της Αγγλίας, όπου νίκησε αποφασιστικά τους συμμάχους [Άγγλους και Ολλανδούς] και την ίδια στιγμή 25 Γαλλικές φρεγάτες στάλθηκαν στον Πορθμό του Αγ. Γεωργίου [στο νοτιοανατολικό άκρο της Ιρλανδίας] με σκοπό την προσβολή των γραμμών επικοινωνιών των Άγγλων. Εν μέσω εχθρικού πληθυσμού, ο στρατός των Άγγλων στην Ιρλανδία βρέθηκε σε σοβαρό κίνδυνο, αλλά σώθηκε με τη μάχη στον ποταμό Boyle και τη φυγή του James II. Εκείνη η κίνηση εναντίον των γραμμών επικοινωνιών του εχθρού [δηλ. οι αποστολή 25 Γαλλικών φρεγατών στον Πορθμό του Αγ. Γεωργίου] ήταν αυστηρά στρατηγικής φύσεως και θα είναι το ίδιο επικίνδυνη για την Αγγλία τώρα, όπως ήταν και το 1690.

Η Ισπανία, κατά το ίδιο αιώνα, μας έδωσε ένα εντυπωσιακό μάθημα αναφορικά με την αδυναμία που δημιουργεί ένας τέτοιος διαχωρισμός όταν τα δύο τμήματα της ξηράς δεν συνδέονται με μια ισχυρή ναυτική δύναμη. Τότε, διατηρούσε ακόμα, ως υπολείμματα του περασμένου μεγαλείου της, τις Κάτω Χώρες (το σημερινό Βέλγιο), τη Σικελία καθώς και άλλες Ιταλικές κτήσεις, για να μην αναφέρουμε τις τεράστιες αποικίες της στο Νέο Κόσμο. Εν τούτοις, η Ισπανική θαλάσσια ισχύς είχε απομειωθεί τόσο πολύ που ένας καλά πληροφορημένος και σοβαρός Ολλανδός της εποχής εκείνης ισχυρίστηκε ότι «σε όλες τις Ισπανικές ακτές πλέουν Ολλανδικά πλοία. Από την ειρήνη του 1648 και μετά τα Ισπανικά πλοία και οι ναυτικοί είναι τόσο λίγοι που έχουν αρχίσει πλέον δημόσια να ναυλώνουν δικά μας πλοία για να πλεύσουν στις Ινδίες, ενώ προηγουμένως ήταν πολύ προσεκτικοί αποκλείοντας όλους τους ξένους από εκεί [την Ινδία] …» και συνεχίζει λέγοντας ότι, «Είναι προφανές ότι οι Δυτικές Ινδίες, που συνιστούν το στομάχι της Ισπανίας (γιατί από εκεί προέρχονται όλα τα έσοδά της), πρέπει να συνδεθούν με την Ισπανία με μια ναυτική δύναμη. Είναι επίσης προφανές ότι η Νάπολη και οι Κάτω Χώρες, σαν δύο βραχίονες, δεν μπορούν να ενισχύσουν την Ισπανία με τις δυνάμεις τους, ούτε να δεχθούν οτιδήποτε από αυτήν παρά μόνο μέσω της ναυτιλίας, – πράγμα το οποίο μπορεί να γίνει εύκολα από την ναυτιλία μας εν καιρώ ειρήνης, αλλά και να εμποδιστεί [από μας] εν καιρώ πολέμου.» Μισό αιώνα πριν, ο Sully, ο επιφανής υπουργός του Henry IV, χαρακτήρισε την Ισπανία «σαν ένα από εκείνα τα Κράτη των οποίων τα πόδια και τα χέρια είναι γερά και δυνατά, αλλά η καρδιά αδύνατη και ασθενική.» Από την εποχή εκείνη το Ισπανικό ναυτικό έχει υποστεί όχι μόνο καταστροφές, αλλά και αφανισμό. Όχι μόνο ταπείνωση αλλά και υποβάθμιση. Οι συνέπειες, με λίγα λόγια, ήταν να καταστραφεί η ναυτιλία. Οι ναυπηγοί και οι άλλοι εξειδικευμένοι κατασκευαστές [πλοίων και εξαρτισμού] χάθηκαν μαζί της. Η κυβέρνηση εξαρτιόταν για τον εφοδιασμό της χώρας όχι από ένα εκτεταμένο και υγειές δίκτυο εμπορίου και βιομηχανίας, που θα μπορούσε να επιβιώσει σε κάποιο βαθμό από κάποιο φοβερό κτύπημα, αλλά από ένα λεπτό ρυάκι ασημόσκονης που έφερναν από την Αμερική μερικά πλοία, τα οποία εύκολα και συχνά ανακόπτονταν και ληστεύονταν από εχθρικά καταδρομικά. Η απώλεια μισής ντουζίνας γαλέρων, περισσότερες από μια φορά, παρέλυσαν τη χώρα για περισσότερο από έναν χρόνο. Ενώ ο πόλεμος στις Κάτω Χώρες συνεχιζόταν, ο έλεγχος της θάλασσας εκ μέρους των Ολλανδών ανάγκασε την Ισπανία να στείλει τα στρατεύματά της, με μεγάλο οικονομικό κόστος, από ένα μακρύ χερσαίο δρομολόγιο αντί να τα στείλει διά θαλάσσης. Ο ίδιος λόγος την έφερε σε τέτοιο επίπεδο ανέχειας για τα απαραίτητα που, μέσω μιας συμφωνίας με τους Ολλανδούς, πολύ παράξενης για τα σημερινά δεδομένα, οι ανάγκες της μεταφέρονταν με Ολλανδικά πλοία, τα οποία ναι μεν προμήθευαν έτσι τους εχθρούς της χώρας τους, αλλά που λάμβαναν σε αντάλλαγμα μεταλλικά νομίσματα που ήταν καλοδεχούμενα στις χρηματικές συναλλαγές στο Άμστερνταμ. Στην Αμερική οι Ισπανοί προστατεύονταν όσο καλύτερα μπορούσαν χτίζοντας τείχη, χωρίς καμμιά βοήθεια από την Ισπανία. Στη Μεσόγειο απέφυγαν τις εχθρικές επιθέσεις και ζημιές κυρίως λόγω της αδιαφορίας των Ολλανδών, ενώ οι Γάλλοι και οι Άγγλοι δεν είχαν ακόμα αρχίσει να ανταγωνίζονται για την κυριαρχία της. Στην πορεία της ιστορίας και σταδιακά οι Κάτω Χώρες, η Νάπολη, η Σικελία, η Μινόρκα η Αβάνα, η Μανίλα και η Τζαμάικα απομακρύνθηκαν από αυτή την αυτοκρατορία που δεν διέθετε ναυτιλία [την Ισπανική]. Με λίγα λόγια, ενώ η θαλάσσια ανικανότητα της Ισπανίας μπορεί να ήταν βασικά σύμπτωμα της γενικής της αποσύνθεσης, κατέστη στη συνέχεια σημαντικότατος παράγοντας κατακρήμνισής της στην άβυσσο από την οποία ακόμα δεν έχει αναδυθεί πλήρως.

Εκτός από την Αλάσκα, οι ΗΠΑ δεν διαθέτουν άλλες απομακρυσμένες κτήσεις, – δηλ. καμμιά χερσαία έκταση που να μην είναι προσβάσιμη από την ξηρά. Το περίγραμμά τους είναι τέτοιο που παρουσιάζει λίγα σημεία που είναι ιδιαίτερα αδύναμα επειδή προεξέχουν. Επίσης, όλες οι σημαντικές περιοχές των συνόρων τους είναι άμεσα προσβάσιμες, – είτε από τη θάλασσα με μικρό κόστος, είτε πολύ γρήγορα μέσω του σιδηροδρομικού δικτύου. Το πιο αδύναμο σύνορο, εκείνο του Ειρηνικού Ωκεανού, είναι πολύ απομακρυσμένο από τους πιο πιθανούς επικίνδυνους εχθρούς. Οι εσωτερικοί τους πόροι είναι ανεξάντλητοι με αναφορά τις σημερινές ανάγκες. Μπορούμε να ζήσουμε επ’ άπειρον στη ¨μικρή μας γωνιά,¨ για να χρησιμοποιήσω την έκφραση που μου είπε ένας Γάλλος αξιωματικός. Εν τούτοις, εάν αυτή η μικρή γωνιά διαπεραστεί από ένα νέο εμπορικό δρόμο διά μέσου του Ισθμού [της Κεντρικής Αμερικής] οι ΗΠΑ με τη σειρά τους μπορεί έχουν το ίδιο άγαρμπο ξύπνημα που είχαν όσοι εγκατέλειψαν το μερίδιό τους στην κοινή κληρονομιά όλων των ανθρώπων, δηλαδή τη θάλασσα.

WHEN STALIN FACED HITLER. Who Fooled Whom ?

S. Kotkin, from Foreign Affairs, Nov./Dec. 2017

A fascinating description of the background -but not only – which led to Operation BARBAROSSA.

https://www.foreignaffairs.com/share/NjE4OA==

https://www.foreignaffairs.com/share/NjE4OA==

https://www.foreignaffairs.com/articles/russia-fsu/2017-09-19/when-stalin-faced-hitler?cid=int-now&pgtype=hpg&region=br2

Κορνήλιος Καστοριάδης – Παιδεία και πολιτική – Ερανιστής

http://eranistis.net/wordpress/2017/12/14/%ce%ba%ce%bf%cf%81%ce%bd%ce%ae%ce%bb%ce%b9%ce%bf%cf%82-%ce%ba%ce%b1%cf%83%cf%84%ce%bf%cf%81%ce%b9%ce%ac%ce%b4%ce%b7%cf%82-%cf%80%ce%b1%ce%b9%ce%b4%ce%b5%ce%af%ce%b1-%ce%ba%ce%b1%ce%b9-%cf%80/?utm_source=feedburner&utm_medium=twitter&utm_campaign=Feed%3A+eranistis%2Ftgxj+%28%CE%95%CF%81%CE%B1%CE%BD%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%AE%CF%82%29